ویرشناسی دونسمنی ئٱ کاْ وا وه کار گرتن روشت دونسمنی وه پژۊهش ۉ ونن ویر(برج)، کنشت برجمن ۉ رفتار د مۉجۊدؽا زهشتدار سؽلٛ مؽکه. وه زونی تر، ویرشناسی وه وارسی رفتار ۉ کنشتؽا ویرمن سؽلٛ مؽکه. منظۊر د «رفتار»، کولٛ جیلٛؽا، کنشؽا ۉ رفتار قابل دیئن موستقیم ۉ غاٛرموستقیم ٱ؛ ۉ منظۊر د «فرایٱنؽا ویرمن»، وارسیایی جۊر اٛئساس، اْدراک، فگر، هۊش، شخسؽئت، هیجان ۉ ٱنگیزش، حافظه ۉ… ئٱ.
شرۊ پژۊهشؽا ویرشناختی وه شؽوات دونسمنی ۉ آکادمیک، وه آخرؽا قرن هبدٱئم ۉ ٱولؽا قٱرن هژدٱئم ورمؽگردٱ؛ نۊئٱ گوت اْکتشافات ۉ وا اْشکافتؽا قابل توجه د ویرشناسی، تنڳؽا د هدۊد ۱۵۰ سال نوئا شرۊ بیٱ، ۉ یٱ د حالؽ ئٱ کاْ دونسمنی تجربی تر د ویرگارؽ بلنڳتر ۉ پوربارتر برهردن. ٱلوت هچایه یا مربۊط وه برج ۉ ویر قرنؽا ئٱ کاْ برج موتفکرؽا ناْ وه خوش مشغۊل کردٱ ۉ آرنگؽا مکتۊب وه د دونسمنؽا یۊنان دمادار ۉ موتفکرؽایؽ جۊر سۏقراط، ٱفلاتۊن ۉ اْرستۊ هم د دس هؽ، ولی اؽ تٱلٛ د دونسمنی تا نوئا ویرشناسی جدید، وه شیوات مدون ۉ آکادمیک مۉرد موتالعٱ قرار نگرتٱ بی.