بررسی چند اصطلاحِ مرتبط با سواد و درس خواندن در لری- قسمت یکم
در لری قدیم ( حداقل لری منطقه لرستان یا گویش ما) به فرد باسواد یا درسخوانده مُلا میگفتند و سواد و تحصیلات را مُلایی میگفتند.
مثلاً
تنیا مُلا ئی ایل باوم بی.
تنها فرد باسواد این ایل( یا این جماعت) پدرم بود.
کُرِن نیائه ملایی: پسرش را به تحصیل ٫ درس خواندن گماشته است.
به مکتبخانه های قدیمی «مُلاخونه» میگفتند.
پاپاش اوسِنیا دو سال د مُلاخونه درس وَنی.
پدربزگش آن وقتها دو سال در مکتب درس خوانده بود.
به فردی که مطلقاً بیسواد و با خواندن و نوشتن بیگانه بود «خَط کور » یا «کِرمَشناس» ( کِر: خط، نوشته) میگفتند.
« کِرمَشناس» یعنی کسی که با خط و نوشته هیچ آشنایی ندارد.
در اصطلاح «خط کور »هم تشبیه قشنگی نهفته است یعنی کسی که خط و نوشته را نمیبیند یا تشخیص نمیدهد ( انگار نسبت به خط و نوشته کور است).
به فرد باهوشی که علیرغم تحصیلات کم یا کسی که با حداقل مطالعه کلی مطلب یاد میگیرد و به نوعی نابغه یا نخوانده ملا است «سینَه مُلا »میگفتند.
منظور از «سینه ملا » این بود که این سواد و اطلاعات و معلومات زیاد انگار از سینه اش برمیخیزد یا به او الهام میشود.
آدمهای قدیمی ( قدیمیها در هر زبان و گویشی و نه فقط لری) با اینکه اطلاعی از دانش معادلسازی نداشته اند ولی خیلی جاها معادلهای زیبا و رسایی وضع کردهاند که مورد پذیرش جامعه قرار گرفته است. در واقع یک نوع فرهنگستانِ پنهان، طبیعی و موفق بودهاند.
بیشتر واژگان و اصطلاحات زبان را همین آدمهای قدیم برای ما ساختهاند و به یادگار گذاشتهاند.
مهرآموز