یهۊدیت دین، فلسفه ۉ رۉشت زناٛیی قۉم یهۊد ٱ. یهۊدیت، ٱولی دین ابراهیمی ۉ هم وه عقیدٱ عده فره یی ، ٱولی دین سامونجا گرته یکونه پرست حساو مۊئٱ. تورات (که وا نوییم ۉ کتوویم، که کوملۊسشو(مجموعه آنها) تنخ نوم داشت) کتاو مقدس یهۊدیت ٱ. یهۊدیت د ور گرته کوملۊس(مجموعه) فره د دیجایا مذهبی، تشریفات، تٱلٛؽا(شاخه ها)، ۉ متنؽا مذهبی ئٱ. ایساْ بؽشتر یهۊدیا پاٛرۉ سه تٱلٛ اورتودوکس، لٛیبرال، ۉ محافظه کارن ۉ کمترونٱ(اقلیت) هم پاٛرۉ بازسازی هایی، قرائیم ۉ یهۊدیت اومانیستی هؽسن؛ د لٛحاظ دیجایا(دیدگاه های) مزهبی اؽ تٱلٛؽا فرٱ فرخدار هؽسن. د هالؽ که یهۊدیا اورتودوکس باور وه تورات د لٛا خودا، پاٛرۉیی سخت د قانۊنؽا مذهبی، ۉ ظهور مسیحا موعۊد دارن، یهۊدیا لٛیبرال باور وه زناٛیی مودرن، اْستقلال شخسی، آزاداندیشی دارن. د باور یهۊدیا مذهبی، یهۊدیت، پاٛموݩ خودا وا بنی اْسرائیلٛ ٱ.
یهۊدیت کانۊن بؽشتر متنؽا ۉ سونتؽا ئٱ ۉ ویرگار، اصول ۉ ٱخلاق وه، وه دینؽا اْبراهیمی دما خوش د جۏملٱ مسحییت تاثیر وه سزایؽ نؽایٱ. تبق قانۊنؽا یهۊدیت، چه نوکیشؽا (کسؽایؽ که وه واسته ازدواج د تعداد فرٱ کم د هر نسل ٱندوم جامعٱ یهۊدی بینٱ) ۉ چه کسؽایؽ که د دا ۉ بوئاٛ یهۊدی اومانٱ وه دیر، یهۊدی حساو مۊئٱن. ٱرچه یهۊدیت یاٛ دین ٱ، ولی یهۊدیا یاٛ جرغٱ قۉمی-مذهبی حساو مۊئٱن. ماسلٱ نژادی ۉ تستؽا دی اْن اٛی فره اؽ مسائله نه تٱئید مؽکه. دین یهۊدیت ویرگار(تاریخ) دپسا سه تا چار هزار ساله دارٱ. یهۊد (יְהוּדָה)، کلمه عبری ئٱ، وا مٱنی ستۊده ۉ همچنیݩ صفتؽ اکتسابی ئٱ که وه ساکنؽا یهۊدیه، کوتؽ د سرزمیݩ اسرائیلٛ که ثبت یهۊدا واش زناٛیی مؽکردن، داٛئٱ مۊئٱ، ولی همچنوݩ قرؽ اتقاد دارن د زیتر همه بنی اسرائیلٛ ناْ هم وه اؽ نوم وننه. د اؽروݩ د داسوݩ «جهۊد» ۉ «کلٛیمی» یٱنؽ پاٛرۉ مۊسا کلٛیم الله هم سی نوم نؽایئن یهۊدیا وه کار گرتٱ مۊئٱ. وه باور یهۊدیا مذهبی، ٱسل یهۊدیٱت د وعده خودا وا اْبراهیم، اْساق، ۉ یٱقۊب شرۊ مۊئٱ، ۉ رسمٱ وا نزۊل قانۊنؽا تورات وه مۊسا ۉ اندوم بٱنی اسرائیلٛ وه سرزمیݩ موعۊد کامل مۊئٱ.
پاٛرۉیا یهۊدیت د ولاتؽایی فره ایی جهوݩ اؽسجا(ساکن) هؽسن. نفۊس یهۊدیا جهوݩ ۱۳٬۷۴۶٬۱۰۰ کس(۱۷٬۹۳۶٬۴۰۰، شامل کسؽایؽ که وه حسب هلاخا یهۊدی قلمداد نمۊئٱ)، موعادل هدۊد ۰٫۱۹٪ نفۊس جهوݩ هؽ. هدۊد ۶٫۱ ملٛیوݩ کس اؽسجا(ساکن) اسرائیلٛ ۉ ۵٬۲۷۵٬۰۰۰ (۶٫۸ ملٛیوݩ کولٛ) کس ساکن ولاتچه یا یکاگرته(متحد) امریکا ۉ ۱٫۵ ملٛیوݩ کس د اورۊپا، ۉ مابقی د اوقیانۊسیه، هومبست(قاره) امریکا ۉ اْفریقا ساکنن. یهۊدیا اؽروݩ دارا ویرگار ۲٬۷۰۰ سالٱ هؽسن ۉ د ری آمار ۱۳۹۱، ۸٬۷۵۶ یهۊدی ساکن اؽروݩ هؽسن.