علامتهای جمع در لری مینجایی

دفاع از علامت جمع یا

غلامرضا مهرآموز

طی ده سال گذشته به دفعات فراوان شاهد هجمه بسیاری از افراد و گروههای لر به کاربرد علامت جمع یا در یکی از شاخه های زبانی لری بوده ام. از اینرو عنوان این مقاله را دفاع از علامت جمع یا گذاشته ام‌ که طی یک دهه اخیر مظلومانه تحت حمله بوده است. حتی در میان منتقدان کاربرد علامت جمع یا، نویسندگان و فرهنگ دوستان سرشناسی وجود داشته است.

دو دلیل عمده این عزیزان عبارتست از اینکه علامت جمع یا در اصل لری نیست بلکه فارسلری است و همان ها فارسی است که وارد لری شده است و دلیل دیگر اینکه چطور است که مثلا لک و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد و ممسنی و …لیراوی همه علامت جمع ل دارند ولی این وسط ما علامت جمع یا داریم پس این یا از فارسی آمده است و همان ها فارسی بوده که تغییر یافته است.

اما بحث زبان شناسی مساله:

علامت جمع یا تغییریافته و شکل فارسلری ها فارسی نیست. این جمع حداقل ریشه در پهلوی دارد‌. در پهلوی علامت جمع یها بوده است مثلا در پهلوی به کوه می گفتند کوف و جمع آن می شد کوفیها( کوهها)، چون ه پسواکی(postvocal) در شرایط متعددی که بحث نمی کنیم در لری حذف یا کمرنگ می شود. مثلا ه پسواکی در واژه شهر حذف شده است یا به شاه می‌گوییم شا علامت جمع یها با حذف تدریجی واج ه پسواکی بصورت یا درآمد. از قضا علامت جمع یا با تلفظ یاء خفیف نرمی که دارد/ý/ پسوند جمع بسیار زیبا و خوشاهنگی هم هست. این یاء خفیف در فارسی وجود ندارد.

bardýā: سنگ ها
dārýā: درختان
golýā: گلها

اما در مورد علامت جمع ل ał

اولا” این علامت جمع در لری مینجایی هم وجود دارد چه کسی می گوید وجود ندارد؟

علامت جمع یا هنوز در گویش شوهانی و چگنی پر کاربرد است، در گویش آبستانی اصیل طبق پژوهشی که نگارنده انجام داده است و پارسال آن را منتشر کرد هجده کلمه با پسوند جمع َل جمع بسته می شود

هنوز جمع گاو در همه گویش های آن گائل/گائال است. جمع بستن واژه گاو بدین سبک حتی در روستاهای ثلاث تا ملایر هم گزارش شده است. در پژوهشی به قلم‌ مهندس عباس میرهاشمی در مورد طنز و اشعار طنز در بالاگریوه با نمونه های جالبی از ابیات قدیم بالاگریوه با علامت جمع ل برخوردم علامت جمع ل در لری مینجایی در قدیم همانند یا و ون پرکاربرد بوده ولی به هر دلیل در زمان ما این علامت جمع در بسیاری از گویش های آن کم کاربرد شده است.

اینکه یک علامت جمع در یک گونه زبانی در طول زمان کم کاربرد و حتی محو شود در زبان شناسی امری طبیعی است مثلا روزگاری علامت جمع en در انگلیسی پر کاربرد بوده است ولی امروزه فقط در برخی کلمات باقی مانده است که حتی خیلی ها متوجه نمی شوند این هم یک علامت جمع در انگلیسی بوده است مثلا
oxen: گاوهای نر
children: بچه ها
brethren: برادران( البته در متون مذهبی)

اینکه یک زبان چند علامت جمع داشته باشد نه تنها اشکالی ندارد بلکه به غنا و تنوع آن می افزاید. غنا و سرمایه زبان لری را نادانسته محدود نکنیم. جمع بستن با علامت یا در بسیاری از ابیات فولکلوریک کهن و حتی در اشعار میرنوروز یافت می شود.

البته قبول داریم که علامت یا به هر دلیل در دوره ما کاربردش خیلی بیشتر شده است مثلا مسلما ما در گذشته جمع هایی مانند لوریا( لرها)، کوردیا( کردها) و پیایا( مردان) را نداشته ایم و هنوز تعداد قابل ملاحظه ای از کلمات هستند که با یا جمع بسته نمی شوند مثلا هنوز جمعی با عنوان زنیا( زنان ) ناشنیده است و عجیب به نظر می رسد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *